playback

Ζαν Πολ Σαρτρ

Ένας καταδικασμένος ελεύθερος

Λάζαρος Οικονόμου

Ζαν Πολ Σαρτρ -Ένας καταδικασμένος ελέυθερος

Η ζωή του Σαρτρ ( Jean- Paul Sartre) ήταν η γραφή και ο λόγος του. Με τη φράση “ Nulla dies sine linea” : “Κάθε μέρα να σχεδιάζεις κάτι, να εξασκείσαι”, έδινε κίνητρο στον εαυτό του και στους άλλους. Ασχολήθηκε με τη φιλοσοφία, την πεζογραφία, το θέατρο, την κριτική. Αθεράπευτα οντολόγος διερωτάται αισθητικά, παρατηρεί και προβληματίζεται.

Σύμφωνα με τον Σαρτρ ο συγγραφέας και γενικότερα ο καλλιτέχνης γεννιέται, από μέσα του προκύπτουν οι αισθητικές αξίες, είναι ελεύθερος γι’ αυτό δημιουργεί. Ο ίδιος σε συνέντευξή του έλεγε ότι “ η λογοτεχνία θα πρέπει να είναι το έργο ανθρώπων που βλέπουν ξεκάθαρα και που παίρνουν υπ’ όψιν τους το σύνολο της ανθρωπότητας. Η λογοτεχνία θα πρέπει να καταλάβει ότι είναι  μέσα στο μέτρο των δυνατοτήτων μας, σαν συγγραφέων και ανθρώπων, να κάνουμε κάτι για τους άλλους. Και οι άλλοι να κάνουν κάτι για εμάς.” Ο καλλιτέχνης δεν μπορεί ποτέ να καλλιτεχνεί για τον εαυτό του, η ύπαρξη του ενέχει την συνύπαρξη. Η τέχνη η ίδια είναι ένα κοινωνικό γεγονός. Ένας πραγματικός συγγραφέας δεν καθησυχάζει ούτε αποκοιμίζει τους άλλους, αλλά τους αφυπνίζει και τους αναστατώνει, με τον ενθουσιασμό του, την αγανάκτηση, την ελπίδα ή τον φόβο.

Κατά τον Σάρτρ ο άνθρωπος είναι ελευθερία, ένα συνεχές γίγνεσθαι. Είναι γνωστοί ήδη από τον Hegel οι δύο όροι στους οποίους ο Σάρτρ στηρίζει την οντολογία του. Το “καθεαυτό είναι” και το “διεαυτό είναι”. Καταφέρνει να δώσει ένα νέο περιεχόμενο, το “καθεαυτό είναι” συνιστά το προσκεπτικό στάδιο της συνείδησης, το “μαζικό” συνειδησιασκό είναι, την πηγή. Μέσα από την ιστορική- γνωστική συνείδηση και τις συνειδησιακές καταστάσεις που αυτή παράγει το “καθεαυτό είναι” γίνεται “διεαυτό είναι”, ιστορικό εγώ το οποίο δεν διασώζει τον αρχέγονο χαρακτήρα του, τη μηδενική του κατάσταση. Με αυτό τον τρόπο το ανθρώπινο ον ως “καθεαυτό είναι” αυτομηδενίζεται, εκφράζεται ως μηδέν στις παρυφές της συνειδησιακής αυτογνωσίας, ουσία του είναι το μηδέν. Τοποθετημένο στον κόσμο προβάλλει ως “διεαυτό είναι”, συνειδητό εγώ που προσλαμβάνει ότι αποκαλούμε γνώση, το οποίο δεν είναι ο πρωτογενής εαυτός του. Κάθε τι το θετικό είναι και αρνητικό. Η παρουσία είναι κατάρα, η ύπαρξη πολιορκείται αλλά και προσβάλλεται από τη ναυτία, οι άλλοι είναι η κόλαση. Ωστόσο η ελευθερία υπάρχει, είναι πρωτογενής, δε δημιουργείται. Όπως το υπάρχειν είναι καταδίκη και η ελευθερία είναι καταδίκη. Η ελευθερία και η ύπαρξη προηγούνται και αυτοκαθορίζονται εκ των προτέρων. “Η ελευθερία είναι ακριβώς το μηδέν που υπάρχει στην καρδιά του ανθρώπου και το οποίο αναγκάζει την ανθρώπινη πραγματικότητα να γίνεται αντί να είναι”.

Την περίφημη φράση του:”η κόλαση είναι οι άλλοι”, στο έργο “Κεκλεισμένων των θυρών”, ο Σαρτρ την εξηγεί. “Οι άλλοι άνθρωποι αποτελούν την κόλαση από την άποψη ότι από τη στιγμή που γεννιέστε βρίσκεστε σε μια κατάσταση στην οποία είστε αναγκασμένος να υποταχθείτε. Γεννιέστε σαν γιός ενός πλουσίου, ή ενός Αλγερινού, ή ενός γιατρού, ή ενός Αμερικάνου. Και το μέλλον σας είναι αυστηρά προσχεδιασμένο, ένα μέλλον που το έφτιαξαν οι άλλοι για εσάς. Δεν το δημιούργησαν άμεσα, αλλά αποτελούν ένα μέρος μιας κοινωνικής τάξης που κάνουν αυτό που είστε. Όλα αυτά σωριάστηκαν πάνω σας από άλλους ανθρώπους. Κι η σωστή περιγραφή της ύπαρξης αυτής είναι κόλαση.”

Ο Σαρτρ επηρεάστηκε καθοριστικά από τη φαινομενολογία του Husserl, την πρώτη φιλοσοφία του Heidegger και ορισμένες θέσεις του Scheler. Γονιμοποίησε τα δάνεια με έναν δικό του τρόπο, δεν επανέλαβε τους στοχαστές από τους οποίους επηρεάστηκε αλλά τους ανέτρεψε ή τους διαφοροποίησε κατά την προσωπική του επιλογή, κατά το φιλοσοφικό και σοφιστικό του πρότυπο. Τη σαρτρική σκέψη εντυπωσίασε και ο μαρξισμός, ο Σάρτρ την χαρακτήρισε ως “αξεπέραστη φιλοσοφία του καιρού μας”. Για τον ίδιο μεγάλες και πραγματικές φιλοσοφίες είναι: η πλατωνική, η αριστοτελική και η σύνθεση των Hegel-Marx.

Η δημοφιλία και η επωνυμία του Σαρτρ είναι ευνόητο ότι προήλθε χάρη στη πολιτική και δημοσιογραφική του στράτευση αλλά φυσικά και στο λογοτεχνικό του έργο. Θεατρικά έργα, νουβέλες, μυθιστορήματα και πολιτικά κείμενα τα οποία έγιναν διάσημα. Οπωσδήποτε και οι ιδεολογικοπολιτικές, πνευματικές συγκυρίες στη Γαλλία τις πρώτες δεκαετίες συνέβαλαν στη δόξα του Σάρτρ, αλλά δε λειτούργησαν βοηθητικά στην κατά βάθος μελέτη της φιλοσοφίας του. Η πολιτική στράτευση του Σαρτρ υπήρξε κοινή και αδιαχώριστη με αυτή της συντρόφου του Σιμόν ντε Μποβουάρ (Simone de Beauvoir). Σταδιακά και οι δύο έφθασαν να δώσουν το προβάδισμα στην ιδεολογία του στρατευμένου διανοούμενου, αφαιρώντας το από τη λογοτεχνία. Η Σιμόν ντε Μποβουάρ έγραψε, “ υπήρξε στη ζωή μου μια σίγουρη επιτυχία: οι σχέσεις μου με τον Σαρτρ”.

Αν και ο Σαρτρ βραβεύθηκε με το Βραβείο Νόμπελ δεν το δέχτηκε, όταν ρωτήθηκε γιατί, απάντησε: “ Γιατί δεν νομίζω πως μια ακαδημία ή ένα βραβείο μπορεί να έχει καμία σχέση μαζί μου. Εκείνο που θεωρώ για μεγαλύτερη τιμή είναι να με διαβάζουν.

2018-05-30T13:29:31+00:00Μάρτιος 2nd, 2018|Categories: Playback, Τέχνες|Tags: , , , , |
Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί cookies για την καλύτερη εμπειρία σας κατά την επίσκεψή σας σε αυτόν. Ok