διήγημα

Μελισσάνθη

Όλα μένουν να ειπωθούν απ’ την αρχή

Λάζαρος Οικονόμου

 

 

 

Μελισσάνθη thecocktailparty.gr

Η Μελισσάνθη γεννήθηκε στην Αθήνα το 1907. Το πραγματικό της όνομα ήταν Ήβη Κούγια- Σκανδαλάκη και αφιέρωσε τη ζωή της στην ποίηση. Σπούδασε όσα περισσότερα μπορούσε, ως ένα παιδί καλής οικογένειας, μουσική, χορό, ζωγραφική, ξένες γλώσσες. Επίσης, σπούδασε γαλλική και γερμανική φιλολογία στο Γαλλικό Ινστιτούτο και στην Abendschule Αθηνών. Δούλεψε για αρκετά χρόνια στη δημόσια εκπαίδευση ως καθηγήτρια, ενώ παράλληλα εργαζόταν στις μεταφράσεις και στη δημοσιογραφία. Από πολύ νωρίς φάνηκε ότι ο δρόμος που θα ακολουθούσε η Μελισσάνθη ήταν η λογοτεχνία και ειδικότερα η ποίηση. Άρχισε από τις «Φωνές εντόμου» (1930), που έκανε ιδιαίτερη αίσθηση στους ποιητικούς κύκλους για την εσωτερική δύναμη και τη διαύγεια των στίχων. Ακολούθησαν τα βιβλία: «Προφητείες» (1931), «Φλεγόμενη βάτος»,  «Γυρισμός του Ασώτου» (1936), «Ωσαννά, οραματισμός» (1939), «Λυρική εξομολόγηση» (1945), «Η εποχή του ύπνου» και της αγρύπνιας» (1950), «Ανθρώπινο σχήμα» (1961), «Το φράγμα της σιωπής» (1965), συλλογή η οποία τιμήθηκε και με το Κρατικό βραβείο ποίησης. Την ίδια χρονιά κυκλοφόρησε μια «Επιλογή» από το σύνολο του έργου της, ενώ το 1975 εκδίδονται σε ογκώδη τόμο 380 σελίδων όλα της « Τα Ποιήματα» (1930-1974). Έπειτα από μερικά χρόνια εξέδωσε τα «Νέα Ποιήματα» κι έναν τόμο δοκιμίων, με τον τίτλο «Νύξεις». Ασχολήθηκε με το παιδικό θέατρο, όπου απέσπασε βραβείο για το έργο «Ο μικρός αδερφός» (1960). Υπάρχει, όμως, κι ένα έργο πρωτότυπων κειμένων και μεταφράσεων σε περιοδικά, εφημερίδες, καθώς κι ένα πλήθος από εκπομπές, συνεντεύξεις για θέματα τέχνης.

Η Μελισσάνθη, από τις πρώτες συλλογές, ξεχώρισε για την εκφραστικότητα και την υπαρξιακή αγωνία στο έργο της. Η ζωή και η τέχνη της ήταν μια γνήσια λυρική εξομολόγηση και μια διαρκής αναζήτηση του νοήματος της ζωής. Επίμονα αποτραβηγμένη στην πνευματικότητα και στο βαθύτερο νόημα μιας καθημερινότητας, όπου οι επιφανειακοί θόρυβοι μοιάζουν κυρίαρχοι. Η πνευματική δράση της αφορούσε σε μια αέναη και ακατάπαυστη αναζήτηση.

Φανερή στην ποίηση της είναι η παιδεία της και η γνώση από το χώρο της παγκόσμιας λογοτεχνίας. Εγκατέλειψε νωρίς τις παραδοσιακές φόρμες, προχωρώντας σε νέες μορφές και δίνοντας έναν ιδιαίτερο τόνο σε μια νέα ποιητική φωνή. Κινείται με χαρακτηριστική δεξιότητα στο χώρο του μετασυμβολισμού, αλλά του δίνει μια διάσταση μεταφυσικής αγωνίας που προσθέτει σε συναίσθημα και αμεσότητα. Στο «Φράγμα της σιωπής» φανερώνει τη δική της πραγματικότητα μέσω ενός συγκλονιστικού οραματισμού.

Σε συνέντευξή της στην Ελευθεροτυπία (31/12/1976) αναφέρεται στη γλώσσα της ποίησης και της δημιουργίας. «Οι ερεθισμοί οι δικοί μου ξεκίνησαν από προβλήματα υπαρξιακά, από την οδυνηρή επαφή μου με τον κόσμο και όπως μου άρεσε η ποίηση βρήκαν διέξοδο σ’ αυτήν. Οι συγκρούσεις με το περιβάλλον πρώτα πρώτα. Ένας νέος άνθρωπος σ’ έναν κόσμο φτιαγμένο από τους άλλους, που του είναι αδύνατο να τον παραδεχτεί. Αρχίζει τότε μια πάλη που είτε είναι εξωτερική, στήθος με στήθος, είτε εσωτερική, να εξηγήσει και να παραδεχτεί το σκληρό παιχνίδι που παίζεται γύρω μου. Η δεύτερη αυτή πάλη γίνεται πιο σκληρή όταν αισθάνεσαι την αδυναμία σου να δράσεις εξωτερικά.» Ο θρησκευτικός χαρακτήρας, ως ένα μυστήριο του μέλλοντος, διαπλέκεται με το υπαρξιακά ζητήματα προσπαθώντας να φθάσει σε ένα ουράνιο μυστικό κόσμο.

Η Μελισσάνθη υπηρέτησε τη μεταφυσική ποίηση, μελέτησε ποιητικά το θάνατο, αγάπησε τον ουρανό κι έγινε η ίδια σύμβολο μιας εποχής.

 


 

 

Σατυρικόν ὀξύμωρον

Σκοτεινίασε ὅταν ἔπεσε τό φῶς τυφλωτικό
Λιγόστεψε ὅταν ὁ ἀριθμός ἔγινε πολλαπλάσιος
Οἱ λύσεις γίναν κόμπος ἄλυτος
κι ὅταν ἡ Ἀριάδνη ἔτρεξε λυσίκομη
κύλησε ἀνάποδα τό κουφάρι της
Τότε ὁ κάβουρας ἔγινε ὠκύποδας
κι ὁ Ἀχιλλέας χελώνα. Πήδηξε
ἔξω ἀπ᾿ τήν ἔξωση τοῦ Ἐλεάτη
ἀδιαφορώντας γιά τό πρόβλημα τοῦ χωροχρόνου
ἀδιαφορώντας γιά τά ἀγώνισμα στόν Ἱππόδρομο
καί τά χαμένα στοιχήματα
τήν ἀνατίμηση τοῦ πετρελαίου
τόν πυρετό τοῦ χρυσοῦ
τή παγκόσμια κρίση
ἐνῶ γύρω του ξεφώνιζαν ὑστερικά:
Rent a car… Rent a car…
Ὀρυμαγδός ἀπό ἐκσκαφεῖς κι ἀριθμομηχανές
ἀνοίγουν σ᾿ ὅλα τά τοιχώματα ρωγμές
Οἱ δρόμοι μέ τά μεγαθήρια κτίρια κυματίζουν
-σχηματίζονται, ἀποσχηματίζονται
ὑψώνονται κυκλώπεια τείχη
κι ἀντιστοιχεῖες στίχων-
Βραδινό τοπίο μέ τριζόνι
Ἡ νύχτα ἀναποδογυρισμένη ὀμπρέλα
μαζεύει σκόρπιο κεχριμπάρι
Ρομαντισμός καί φεγγάρι
κυλάει ἀποκεφαλισμένο στήν ἄσφαλτο
ἐνῶ ἀπό ἕνα σφάλμα computer
ὁ κόσμος τινάζεται στόν ἀέρα.

Φλεγόμενη Βάτος

Σ᾿ ἀγνώστους οὐρανούς ὁδεύουμε τυφλοί…
Κάθε μας πράξη ἀνθρώπινη πῶς ν᾿ ἀκτινοβολεῖ
στό ἄπειρο; Τί προέκταση νά παίρνει καί τί σχῆμα,
πέφτοντας ὁ ἴσκιος μας, πέρα ἀπό τό μνῆμα;
2017-05-23T16:21:53+00:00 May 23rd, 2017|Categories: Playback, Τέχνες|Tags: , , , , |Comments Off on Μελισσάνθη, όλα μένουν να ειπωθούν απ’ την αρχή
X