ιδεογράμματα

   Η ηλικία της θάλασσας   

  Γιάννης Αθανασόπουλος  

 

Η θάλασσα συμβολίζει το μέρος του θανάτου, κανείς δεν την έχει διαβεί, είναι επικίνδυνο να αγγίξεις τα νερά της. Είναι πικρή και την κυκλώνει ένα άδειο σκοτάδι.

Η θάλασσα, ειδικά τους καλοκαιρινούς μήνες, μετατρέπεται σε ένα περιβάλλον οικείο, διαθέτοντας μια μοναδική δύναμη χαλάρωσης, γαλήνης και χαράς. Κάθε φωτεινή, όμως, όψη έχει και τη σκοτεινή της πλευρά. Όταν ο βυθός μοιάζει να υπάρχει και να ενεργεί έξω από το πλαίσιο της άμεσης αντίληψης, ανασύροντας αναμνήσεις κι όνειρα ενός άλλου κόσμου καλά κρυμμένου. Όταν η ανάσα μοιάζει να διακόπτεται από ένα βουητό αναταραχής και αγωνίας, μια στιγμή, πριν την ανάδυση στην επιφάνεια. Η θάλασσα έχει την ηλικία του πλανήτη, αλλά μπορούμε να μετρήσουμε τα χρόνια της και με έναν άλλο τρόπο, από τότε που ο άνθρωπος μέσω της τέχνης, ειδικότερα της λογοτεχνίας, άρχισε να μιλάει για αυτήν.

Το έπος του Γκιλγκαμές, το αρχαιότερο γνωστό λογοτεχνικό έργο, αναφέρεται στην περίοδο βασιλείας του Γκιλγκαμές, ο οποίος διέσχισε τον ωκεανό κι έφτασε στα πέρατα της ανατολής. Ταξίδεψε μακριά για να βρει τα μυστικά του κόσμου και να φέρει πίσω την ιστορία της εποχής πριν από τον Κατακλυσμό. Πρόκειται για συλλογή θρύλων και ποιημάτων, με την πληρέστερη μορφή να αριθμεί δώδεκα άσματα, περιλαμβάνοντας και τον περίφημο μύθο του Κατακλυσμού των Σουμέριων. Η θάλασσα συμβολίζει το μέρος του θανάτου, κανείς δεν την έχει διαβεί, είναι επικίνδυνο να αγγίξεις τα νερά της. Είναι πικρή και την κυκλώνει ένα άδειο σκοτάδι. «Στην πέρα ακτή της θάλασσας του θανάτου φυτρώνει ένα φυτό με αγκάθια μυτερά σαν ρόδο. Όποιος το φάει, ξαναβρίσκει τη νιότη του». Ο Γκιλγκαμές δεν άργησε να βρει το φυτό που το ονόμασε “Το Ξανάνιωμα του Γέροντα”. Το πήρε μαζί του στην Ουρούκ, αποφασισμένος να το δοκιμάσει πρώτα στους γέροντες της πόλης και μετά στον εαυτό του. Όταν όμως κοντοστάθηκε σε μια λιμνούλα για να πλυθεί, ένα φίδι έφαγε το φυτό. Από τότε τα φίδια χάνουν το πουκάμισο τους και ξανανιώνουν. Αλλά η ανθρωπότητα δεν ξαναβρήκε ποτέ το φυτό της αιώνιας νιότης.

Στην Οδύσσεια η θάλασσα κατέχει κεντρικό ρόλο, άλλοτε μαγευτική που μαγνητίζει το καράβι του Οδυσσέα σε παραμυθένιους τόπους κι άλλοτε άγρια, αφρισμένη. Ένα μέρος που δεν μπορείς να πιαστείς από πουθενά, δεν υπάρχει καταφυγή και δεν ξέρεις ακριβώς που θα σε βγάλει. Μόνο βράχοι μυτεροί και το κύμα πολυτάραχο να βρυχάται. Το νερό βαθύ, είναι αδύνατο να σταθείς στα πόδια σου, μην τυχόν ξεφύγεις το κακό. Το ταξίδι της Οδύσσειας έχει τα χρώματα της θάλασσας. Στη ραψωδία ε, όταν ο Ποσειδώνας εντοπίζει τον Οδυσσέα προκαλεί τρικυμία, η οποία του διαλύει τη σχεδία και ο Οδυσσέας, αφού παλεύει τρεις μέρες με τα κύματα, βγαίνει ναυαγός στη χώρα των Φαιάκων.   .

«65 Αν πάλι πω πως κολυμπώ ένα γύρο, μήπως και βρω κάπως απάνεμο ακρογιάλι ή και λιμάνι αυτής της θάλασσας, τρέμω μην και με παρασύρει η αντάρα πάλι στο ψαροτρόφο πέλαγο […].
469
Ή κι ένας δαίμονας από τα βάθη της θαλάσσης στείλει
470
να με σπαράξει κάποιο κήτος
[…].
472
Καλά τον ξέρω τον θυμό του Κοσμοσείστη, το μένος του εναντίον μου […].»
474
Κι όπως ακόμη μες στα φρένα και τον νου του ανακινούσε τέτοιες σκέψεις,
475
μεγάλο κύμα τον παρέσυρε, τον έριξε στα βράχια της ακτής.Τότε τις σάρκες του θα ξέσχιζε, τα κόκαλά του θα συντρίβονταν

 

Ο Ηρόδοτος στο έκτο βιβλίο γράφει για την καταστροφή του στόλου του Μαρδόνιου στον Άθω. Άλλους τους φάγανε τα θηρία της θάλασσας, άλλοι τσακίστηκαν στα βράχια, κάποιοι δεν άντεξαν  το κρύο ή πνίγηκαν μην ξέροντας κολύμπι. Σε άλλο σημείο αναφέρεται στο θείο κύμα.

«Σαν κατεβήκαμε στη θάλασσα και στο πλεούμενο μας,

σύραμε πρώτα το πλεούμενο στο θείο το κύμα…»

Η θάλασσα στην ποίηση κατέχει κυρίαρχη θέση, με αμέτρητους στίχους να συνοδεύουν τους κυματισμούς της. Είναι φανερό ότι περικλείει την έκφραση του ανεξερεύνητου και την προσμονή της αποκάλυψης. Ο Τζακ Κέρουακ στο μυθιστόρημά του, “ Η θάλασσα τ’ αδέρφι μου” αναφέρεται στην περίφημη διακήρυξη πάνω από την είσοδο στον Οίκο του Ναύτη της Βοστόνης που έλεγε, ότι όλοι όσοι διαβαίνουν την είσοδο ανήκουν στην Αδελφότητα της θάλασσας. «Αυτοί οι άντρες θεωρούσαν τη θάλασσα μεγάλο παράγοντα ισότητας, ενοποιητική δύναμη, έναν αυθέντη σύντροφο που μεριμνούσε για τις κοινές τους φιλίες και αφοσιώσεις.»

Ο Μόμπι-Ντικ ένα μυθιστόρημα αναμέτρησης με το θηρίο της αυτογνωσίας, εξελίσσεται πάνω στα ταραγμένα νερά, για να οδηγηθούμε σε αυτό που μας βασανίζει, αλλά και σε ό,τι μπορούμε να ξεπεράσουμε. Στο υπάρχον και υπέρτατο είναι, στους  βαθύτερους σκοπούς της ομορφιάς, της γαλήνης και της οδύνης, στο βαθύ μπλε της θάλασσας.

 

Η ηλικία της θάλασσας
2017-08-07T19:00:28+00:00 Αύγουστος 7th, 2017|Categories: Ιδεογράμματα, Κοινωνία|Tags: , , |Δεν επιτρέπεται σχολιασμός στο Η ηλικία της θάλασσας
X