διήγημα

    Ήρωες σε τιμή ευκαιρίας    

 

 

  Γιάννης Αθανασόπουλος  

 

Να μιλήσω για ήρωες να μιλήσω για ήρωες: ο Μιχάλης

που έφυγε μ´ ανοιχτές πληγές απ´ το νοσοκομείο

ίσως μιλούσε για ήρωες όταν, τη νύχτα εκείνη

που έσερνε το ποδάρι του μες στη συσκοτισμένη πολιτεία,

ούρλιαζε ψηλαφώντας τον πόνο μας· «Στα σκοτεινά

πηγαίνουμε, στα σκοτεινά προχωρούμε….»

Οι ήρωες προχωρούν στα σκοτεινά.

Γιώργος Σεφέρης, ο Τελευταίος Σταθμός

«Δεν υπάρχει ζωή στο θάνατο, ο θάνατος μπορεί να αξιοποιεί τη ζωή αλλά όταν είσαι νεκρός, είσαι νεκρός. Είναι ακριβώς αυτή η συνείδηση του θανάτου που δίνει στη ζωή την αληθινή της ομορφιά

Η ανάγκη να μιλήσουμε για ήρωες είναι επιτακτική σε περιόδους γενικευμένης κρίσης πολιτικής, κοινωνικής, οικονομικής. Συνδέεται με την αγωνιώδη δίψα για το εξωπραγματικό που θα έρθει τυχαία, λαμβάνοντας πάνδημη αναγνώριση, φανερώνοντας το μέγεθος της νίκης για έναν τέτοιο ανθρώπινο φαινόμενο. Γιατί, απαραιτήτως, χρειάζεται να συγκροτείται στη βάση του ανθρώπινου μεγέθους, διαθέτοντας στοιχεία, τα οποία θα μπορούσε ο καθένας να έχει, αλλά ταυτόχρονα διατηρώντας μια απαράμιλλη μοναδικότητα τόσο απλησίαστη, όσο και κατορθωτή. Θυμόμαστε τους ήρωες των παιδικών μας χρόνων, στα μέτρα της ηλικία μας, με υπερφυσικές δυνάμεις δίνοντας την εντύπωση ότι κάποια στιγμή  θα είχαμε τη δυνατότητα να τις αποκτήσουμε με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που δόθηκαν σε εκείνους.

  Τα χαρακτηριστικά των ηρώων περιγράφονται λεπτομερώς σε επικά, φιλοσοφικά και λογοτεχνικά βιβλία. Μερικά από αυτά είναι η αρετή, η ανιδιοτέλεια, η αυτοθυσία, η ομορφιά, η δύναμη, η σοφία, η ετοιμότητα. Στα λογοτεχνικά έργα ο ήρωας είναι το κέντρο της προσοχής, αυτός που ξεχωρίζει και γίνεται ο ρυθμιστής των εξελίξεων. Σε ορισμένες περιπτώσεις φαίνεται να συγκεντρώνει  αρνητικά χαρακτηριστικά, ο λεγόμενος κακός. Μπορεί να παρουσιάζεται ως δολοφόνος, παράφρων, άσχημος, μοχθηρός, συγκεντρώνοντας τη μεγαλύτερη δύναμη κι εξουσία, ικανός να καταστρέψει στο πέρασμά του. Αυτός ο τύπος ήρωα  σπάνια δικαιώνεται, μετά από ένα τραγικό τέλος. Η πρόταση του κακού, όχι του ανθρώπου χωρίς αρετές, αλλά εκείνου που  συμπυκνώνει την αντιστροφή των αρετών, κερδίζει έδαφος. Είναι ο χαρακτήρας του Gru στο Despicable Me (Εγώ ο Απαισιότατος), του Frank Underwood, στο House of Cards, του Joker, στην ομώνυμη ταινία.  Η πρόταση αυτή εγκαινιάζει μια εποχή  είτε δίχως αρετές, είτε με την αντιστροφή σημασία τους, ένας προβληματικός ήρωας σ’ ένα υποβαθμισμένο κόσμο. Όμως η έλξη του καλού παραμονεύει τονίζοντας την ανεξήγητη διαχρονικότητα της.

  Κάποιοι παίρνουν ηρωική μορφή από το θάνατο, ένας θάνατος που εξιδανικεύει τη ζωή τους  και διατρανώνει την αντίληψη ότι οι ήρωες βρίσκονται αναμεσά μας . Ο ζωγράφος Francis Bacon επισημαίνει: «Δεν υπάρχει ζωή στο θάνατο, ο θάνατος μπορεί να αξιοποιεί τη ζωή αλλά όταν είσαι νεκρός, είσαι νεκρός. Είναι ακριβώς αυτή η συνείδηση του θανάτου που δίνει στη ζωή την αληθινή της ομορφιά.» Ο αντιήρωας ,επίσης, αποτελεί μια συνηθισμένη πρακτική, μη διαθέτοντας καμία ιδιότητα για να τον εξυψώσει. Η υπερβολική αφάνεια, φανερώνει μια ζωή που κερδίζεται ξεπερνώντας τις αντιξοότητες. Όπως οι ήρωες του Samuel Beckett, είναι όλοι τους σακάτηδες, τυφλοί, δίχως πόδια, κινούνται με αναπηρικά καροτσάκια, με δεκανίκια, μπαστούνια, όσο για την κοινωνική τους θέση, είναι όλοι τους περιθωριακοί, αλήτες, θυρωροί ασύλων, με αποκλειστική ασχολία να παρατηρούν την ίδια τους την κατάπτωση. Μέσα από τα αδιέξοδα και την ήττα  δείχνουν τη μόνη ενναλακτική, να ορθώσουν ανάστημα, να βγουν από το φαύλο κύκλο της δυστυχίας του. Ήρωες της καθημερινής διαπάλης χωρίς να έχουν ανάγκη τις υπερφυσικές  δυνάμεις ή τα ταλέντα, δηλώνουν το παρών αποκαλύπτοντας την πραγματικότητα και εμπνέουν για την ανατροπή της.

  Στις σκοτεινές περιόδους, όπως η σημερινή,  η προσμονή για την εμφάνιση των ηρώων φτάνει στο απόγειο. Φυσική απόρροια, τη στιγμή που διακυβεύεται ακόμα και η επιβίωση της δημοκρατίας. Σε αυτό το περιβάλλον, αν και διατυπώνεται η τελμάτωση, υπάρχει διάχυτη αγωνία αναζήτησης προσωπικοτήτων. Ταυτόχρονα διαμορφώνεται μια κατεύθυνση οριοθέτησης των χαρακτηριστικών όσων καλούνται να ξεχωρίσουν, να βαπτιστούν σωτήρες, ήρωες. Από τις περίγραφες, είναι εύκολο να αντιληφθεί κανείς τις προδιαγραφές και τα προσόντα της αναζήτησης. Ωστόσο υπάρχει μια ανυπέρβλητη συγγένεια, του ήρωα με την κοινωνία, τον κόσμο, χωρίς αυτή τη σχέση δεν μπορεί να οικοδομηθεί κανένα ηρωικό υπόδειγμα. Κι ο ποιητής επιμένει, οι ήρωες προχωρούν στα σκοτεινά.

Ήρωες σε τιμή ευκαιρίας