διήγημα

   Η κοινωνία της στιγμής   

  Γιάννης Αθανασόπουλος  

 

Θαήταν τραγικό λάθος στις παρούσες συνθήκες να μην μας αφορά η δυνατότητα των ανθρώπων να ζουν τη στιγμή, μιας πραγματικότητας η οποία αλλάζει ραγδαία ανατρέποντας το παρελθόν και καθορίζοντας το μέλλον. Η κοινωνική πραγματικότητα ανέκαθεν επιδρούσε στον καθένα, όμως φτάνει σε σημείο να επηρεάζει την ανθρώπινη «ουσία» με τρόπο που η σύσταση δίνει ένα απάνθρωπο αποτέλεσμα. Η αντικειμενικοποίηση και η αποξένωση του ανθρώπου μέσα σε ένα οικονομικό- κοινωνικό γίγνεσθαι, που μοιάζει όλο και πιο ανελέητο και απειλητικό για την ανθρώπινη υπόσταση, τον οδηγεί όχι μόνο στην αλλοτρίωση αλλά στην εξοικείωση με την εξαθλίωση και την απανθρωποίηση. Αντίστοιχα η συναισθηματική αποστασιοποίηση ανάμεσα στους ανθρώπους, τα επικοινωνιακά αδιέξοδα, η πτώχευση των νοηματικών περιεχομένων της ζωής, ριζώνουν βαθιά στο σώμα της κοινωνίας. Τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης συμβάλλουν στην κατεύθυνση της παθητικοποίησης και της ακρισίας, στην κατασπατάληση του ελεύθερου χρόνου, ενώ η διαμόρφωση της πολιτικής ζωής εναποτίθεται στα χέρια μιας προπαγάνδας που παράγεται από επιχειρηματικά συμφέροντα με όρους διαπλοκής.

Πέρα απ’ όλα αυτά δεν παραγνωρίζεται το βάρος των ατομικών ιδιαιτεροτήτων και περιστατικών, η σημασία του προσωπικού παράγοντα και της ανθρώπινης πράξης. Τα βιώματα, η ανάλυση τους, αποτελούν το σημείο τομής των αντικειμενικών (κοινωνικών) δεδομένων και της ψυχικής και νοητικής ιδιαιτερότητας του κάθε ατόμου. Είναι αυτονόητο πως αυτά έχουν ένα διαλεκτικό χαρακτήρα: αντικειμενικό και υποκειμενικό ταυτόχρονα. Η αλληλεξάρτηση του ενός σκέλους από το άλλο, φανερώνει το πρόβλημα που υπάρχει όταν προσπαθούμε να ερμηνεύουμε την περίοδο και να ανακαλύψουμε τις ξεχωριστές στιγμές. Από τη μια ο υπερτονισμός του υποκείμενου και από την άλλη η υποβάθμιση του κοινωνικών παραγόντων ή το αντίστροφο. Ο υποκειμενισμός δείχνει πολλές φορές να νικάει κρατώντας αποστάσεις από την αντικειμενικότητα που μας περιβάλλει και ξεχνώντας παντελώς το αντικείμενο στο οποίο αναφέρεται. Όμως, κανείς δεν μπορεί να ξεφύγει από τον κοινωνικό περίγυρο, όσο και να προσπαθήσει. Η κοινωνία θα βρει τον τρόπο να κάνει ορατή την παρουσία της. Και φυσικά, η αέναη σύγκρουση ανάμεσα στο υποκείμενο και το αντικείμενο δε θα σταματήσει να συμβαίνει.

Η αμφισβήτηση της πραγματικότητας, η ανακάλυψη της ιδεατής κοινωνίας και η διαμόρφωση των συνθηκών για να υλοποιηθεί η τελειότερη μορφή κοινωνικής οργάνωσης είναι άλλο ένα πεδίο πρακτικής, κατά την οποία διαμορφώνονται οι ιστορικές στιγμές. Κι ακριβώς μέσα από τις κρίσεις γεννιέται η εξέλιξη των πραγμάτων, όπως μέσα στην κριτική κρύβεται η πεποίθηση για τη δυνατότητα μετεξέλιξης. Είναι ένα παιχνίδι δυνάμεων που συγκρούονται, προσδοκώντας να κυριαρχήσουν. Αυτοί οι συσχετισμοί κρίνουν την πορεία της ιστορίας και καθορίζουν τις αντίστοιχες στιγμές των ανθρώπων που επιθυμούν να συνδράμουν στους κοινωνικούς μετασχηματισμούς. Πολλές από τις απόψεις για τις προοπτικές εξέλιξης της ανθρωπότητας, θεωρούνται σήμερα ξεπερασμένες. Ωστόσο καταλαβαίνουμε τη σημασία που έχει η ικανότητα του οράματος και η συνειδητοποίηση του χρόνου που περνά. Νωρίτερα από τον 16ο αιώνα οι συγγραφείς έβρισκαν τις αφορμές να περιγράψουν ιδανικές πολιτείες. Ο Τόμας Μωρ πρόλαβε να σκιαγραφήσει την «Ουτοπία» (1516), το νησί της απίθανης ισοπολιτείας, όπου οι κάτοικοι μετέχουν ισότιμα στις δραστηριότητες της κοινής ωφέλειας, στη στέγαση, τη μόρφωση, μέσα σε μια κοινωνία οικονομικής, πολιτικής και κοινωνικής ισότητας. Ξέρουμε ότι ο δικός μας αιώνας υστερεί δραματικά στον ίδιο τον προβληματισμό, αρνούμενος να συλλάβει τη δυναμική της εξέλιξης του ανθρώπου. Κι αν θέλουμε να ξεφύγουμε, δεν μπορούμε. Όπως λέει ο Σαρτρ, «είμαστε αυτό που γινόμαστε».

η κοινωνία της στιγμής thecocktailparty.gr