ιδεογράμματα

   Μακεδονία και αλυτρωτική ρητορική   

  Γιάννης Αθανασόπουλος  

Είναι εντελώς υποκριτικό να χαρακτηρίζεται αλυτρωτισμός κάθε πτυχή του εθνικού λόγου που αναφέρεται στην παρουσία σλαβόφωνων Μακεδόνων, όταν με επίσημο τρόπο δεν συνδέονται με εδαφικές διεκδικήσεις.

Από το μακρινό παρελθόν φαίνεται αυτές τις μέρες να επανέρχεται στη δημόσια συζήτηση ο όρος αλυτρωτισμός, με μια ιδιαίτερη σημασία συγκροτώντας ένα αυτόνομο επιχείρημα. Ο όρος χρησιμοποιείται προκειμένου να δοθεί έμφαση σε μια υποτιθέμενη απειλή με την οποία έρχεται αντιμέτωπη η Ελλάδα από το γειτονικό κράτος, καθώς τα ζητήματα ασφάλειας στο σύγχρονο ασταθές περιβάλλον αποτελούν προτεραιότητα. Τι σημαίνει όμως αλυτρωτισμός; Σύμφωνα με το λεξικό της κοινής Νεοελληνικής του Ινστιτούτου Νεοελληνικών σπουδών, ο αλυτρωτισμός αναφέρεται σε μια “εθνικιστική πολιτικοκοινωνική κίνηση που επιδιώκει την απελευθέρωση υπόδουλων ομοεθνών”.

Είναι γεγονός ότι η μακεδονική εθνική ιδεολογία στηρίζεται στην άποψη ότι η ευρύτερη περιοχή της Μακεδονίας αποτελούσε ιστορικά έναν ενιαίο γεωγραφικό χώρο, ο οποίος διαμελίστηκε το 1913 με τη συνθήκη του Βουκουρεστίου μεταξύ των εθνών- κρατών της εποχής. Επίσης ιδρυτικός μύθος του μακεδονικού κράτους είναι η θεωρία της ενιαίας Μακεδονίας. Από την άλλη όμως πλευρά εξίσου εθνικιστική είναι η ελληνική αντίληψη που υπερασπίζεται ότι στη Μακεδονία υπήρχε εθνική συνέχεια από την αρχαιότητα έως σήμερα και ότι η εθνική συνείδηση προϋπήρχε των κινημάτων του 19ου αιώνα. Το ελληνικό κράτος έχει αποδεχτεί τα όρια της Μακεδονίας και το διαμοιρασμό του 1913. Σύμφωνα με αυτόν η Ελλάδα απέσπασε το νότιο και μεγαλύτερο τμήμα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Ωστόσο προωθήθηκε συστηματικά η άποψη ότι η Μακεδονία είναι μία και ελληνική και ότι μόνο η Ελλάδα δικαιούται τη χρήση του όρου Μακεδονία. Με αυτό τον τρόπο καλλιεργήθηκε η καχυποψία και ο εθνικός ανταγωνισμός. Ταυτόχρονα η Ελλάδα αρνείται να αναγνωρίσει τη μακεδονική μειονότητα, παρά το σημαντικό ποσοστό σλαβόφωνων, με συνέπεια να έχει καταδικαστεί επανειλημμένα από το Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Στρασβούργου.

Οι μειονοτικές απαιτήσεις δεν μπορούν σε καμία περίπτωση να χαρακτηριστούν αλυτρωτικές καθώς δεν έχουν εκφράσει καμία θέση για αλλαγή των συνόρων. Είναι εντελώς υποκριτικό να χαρακτηρίζεται αλυτρωτισμός κάθε πτυχή του εθνικού λόγου που αναφέρεται στην παρουσία σλαβόφωνων Μακεδόνων, όταν με επίσημο τρόπο δεν συνδέονται με εδαφικές διεκδικήσεις. Η παράλληλη χρήση του όρου ιμπεριαλισμός είναι απόλυτα καταχρηστική, αφού αναφέρεται σε ένα μικρό κράτος χωρίς στρατιωτική υποδομή που δεν ασκεί επεκτατική πολιτική. Με βάση την κοινή λογική είναι ακατανόητο πως η Ελλάδα εμφανίζεται διαρκώς απειλούμενη, περικυκλωμένη από εχθρικά έθνη.

Η διάχυση στο δημόσιο λόγο όρων όπως ο αλυτρωτισμός δίνει το έναυσμα και το ελεύθερο της συναισθηματικής φόρτισης, του εθνικιστικού άλλοθι. Η επιλογή της δίκης προθέσεων κατά του γειτονικού κράτους έχει σκοπό να επαναφέρει στη συζήτηση και στα τηλεοπτικά πάνελ τους υψηλούς καταγγελτικούς τόνους της δεκαετίας του ’90. Κατά συνέπεια η αλυτρωτική ρητορική χωρίς καμία αντικειμενική βάση εντείνει την αίσθηση της σύγκρουσης, ισχυροποιώντας τις εθνικιστικές πολιτικές δυνάμεις και στις δύο χώρες.

Μακεδονία και αλυτρωτική ρητορική
Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί cookies για την καλύτερη εμπειρία σας κατά την επίσκεψή σας σε αυτόν. Ok