ιδεογράμματα

   Το ασανσέρ της γραφειοκρατίας   

  Γιάννης Αθανασόπουλος  

 

«οι επαναστάσεις εξατμίζονται και το μόνο που μένει είναι το δοχείο μιας νέας γραφειοκρατίας. Οι αλυσίδες της βασανισμένης ανθρωπότητας είναι τα υπουργικά έγγραφα»

 

Η ευχή «καλή τύχη» ταιριάζει απόλυτα, όταν πρόκειται να καταπιαστεί κανείς με το δαιδαλώδες σύστημα κάθε μηχανισμού. Το ελάχιστο, αυτονόητο αίτημα χαρακτηρίζεται από μια έκδηλη γραφειοκρατική δυσπλασία με πολλά επιμέρους συμπτώματα, τα οποία έχουν τη μορφή της γραφειοκρατίας. Είναι συχνό φαινόμενο, για το κοινό αίσθημα, η γραφειοκρατική παθολογία να ταυτίζεται με τη δημόσια διοίκηση και να υπονοείται ότι εκπορεύεται από αυτή.

Σύμφωνα με τη νεοφιλελεύθερη σχολή σκέψης, η γραφειοκρατία εκλαμβάνεται ως ο πολιτικός αντίποδας της ανθηρής επιχειρηματικής δραστηριότητας. Αυτή η άποψη στην πραγματικότητα υποστηρίζει ότι η γραφειοκρατία αποτελεί ένα ξεκάθαρα κρατικό φαινόμενο και ότι οι ιδιότητές της δεν εμφανίζονται σε άλλα, εκτός κράτους, δομικά συστήματα ή οργανώσεις. Σε πρακτικό επίπεδο αυτή η θέση καταλήγει να επιλύει το πρόβλημα της γραφειοκρατίας με την περιστολή της κρατικής δραστηριότητας και την επέκταση των όρων της αγοράς σε όσο το δυνατό μεγαλύτερο κύκλο της κρατικής λειτουργίας. Ο τρόπος είναι γνωστός, ιδιωτικοποιήσεις, αποθεσμοποίηση, κατάργηση της κρατικής προστασίας. Όπως γνωστοί είναι κι οι άξονες δράσης που προτείνουν ή υιοθετούν οι νεοφιλελεύθερες, μεταρρυθμιστικές πολιτικές δυνάμεις, οι κοινωνικές ανάγκες πρέπει να ικανοποιούνται από τη λειτουργία ιδιωτικών ή αυτόνομων οργανισμών. Ένθερμα υποστηρίζουν, όπου η ιδιωτικοποίηση δεν είναι εφικτή, τότε κριτήρια ιδιωτικής οικονομίας και ανταγωνισμού πρέπει να εισάγονται. Είναι επιτακτικό λένε, οι δημόσιες υπηρεσίες να εκτίθενται στον ανταγωνισμό και τη σύγκριση και να ανταγωνίζονται μεταξύ τους με σκοπό τη μέγιστη απόδοση.

Δυστυχώς τα παραδείγματα αποκρατικοποιήσεων είναι πολλά και δεν εξασφαλίζουν καμία απογραφειοκρατικοποίηση. Εκτός μιας πάγιας μεθόδου, στον ιδιωτικό τομέα, εκείνης της εντυπωσιακής διαφοράς των μισθών ανάμεσα στα διευθυντικά στελέχη και τους εργαζόμενους. Την προστασία των ανωτέρων και τη χειροτέρευση ενδεχομένως της θέσης και των συνθηκών εργασίας των εργαζομένων. Πολλές μη κρατικές οργανώσεις είναι δαιδαλώδεις, στηρίζονται στη διαπλοκή τους με την κρατική εξουσία και σε αδιαφανή συστήματα συμφερόντων. Εξασφαλίζουν μονοπωλιακή θέση στην αγορά χωρίς να υποχρεώνονται σε  κανέναν είδους ανταγωνισμό.

Η γραφειοκρατία ως κρατική οργάνωση και η επιχείρηση ως οργάνωση της μη κρατικής οικονομικής δραστηριότητας έχουν πολλά κοινά χαρακτηριστικά συγκρότησης και λειτουργίας. Τόσο η επιχείρηση, όσο και η κρατική δραστηριότητα,  αποτελούν μηχανισμούς ελέγχου, η πρώτη των μέσων παραγωγής, η δεύτερη των μέσων διοίκησης. Η συγγενική αυτή σχέση εξηγεί το γεγονός ότι δε διαφέρουν ουσιαστικά, παρά μόνο στα μορφολογικά τους χαρακτηριστικά. Ένα βασικό ταυτοτικό χαρακτηριστικό των δύο αυτών μορφών, που απορρέει από την ιδιότητά τους ως μηχανισμών ελέγχου, είναι η αδιαφάνεια και η μυστικότητα, ένα μυστήριο, το οποίο ανατροφοδοτείται με την ιεραρχική εσωτερική δομή, τη συγκέντρωση της δύναμης και την περιστολή της επικοινωνίας.

Η κριτική στη σημερινή μορφή της δημόσιας διοίκησης, με τα σύγχρονα εκτενή δίκτυα των υπολογιστών, είναι σε μεγάλο βαθμό υπερβολική. Η δημόσια διοίκηση είναι αναγκασμένη να διαχειρίζεται τα προβλήματα, μην έχοντας καμία αρμοδιότητα για να τα επιλύσει. Η στενότητα των πόρων σε καθεστώς ύφεσης δε δίνει καμία δυνατότητα εκσυγχρονισμού. Από την άλλη πλευρά η τεχνολογική αλλαγή δεν αποτελεί ανεξάρτητη ή αντικειμενική διαδικασία, η οποία μπορεί αναγκαστικά  να εξασφαλίσει τη μετατροπή του όλου συστήματος διοίκησης και οργάνωσης. Όπως σημειώνει ο Kafka, «οι επαναστάσεις εξατμίζονται και το μόνο που μένει είναι το δοχείο μιας νέας γραφειοκρατίας. Οι αλυσίδες της βασανισμένης ανθρωπότητας είναι τα υπουργικά έγγραφα».

το ασανσέρ της γραφειοκρατίας thecocktailparty.gr
2017-06-17T21:05:34+00:00 June 17th, 2017|Categories: Ιδεογράμματα, Κοινωνία|Tags: , , |Comments Off on Το ασανσέρ της γραφειοκρατίας
X