ιδεογράμματα

   Το εχέφρον φύλο   

  Γιάννης Αθανασόπουλος  

Η ταυτότητα του φύλου είναι ένα κοινωνικό χαρακτηριστικό, μια επιλογή προσδιορισμού που δεν εξαρτάται ευθέως από το βιο- ψυχολογικό επίπεδο.

Η φασαρία για το φύλο και τον επαναπροσδιορισμό του μπορεί να πέρασε από τη βουλή, με τις κραυγαλέες πολιτικές σκοπιμότητες, όμως η συζήτηση δε θα σταματήσει εκεί. Ήδη γίνεται πολύ λόγος για το αν θα αλλάξει κάτι, το ελάχιστο, στην κοινωνική αντίληψη σε σχέση με τους έμφυλους ρόλους και τον προσδιορισμό τους σε μια καθημερινότητα βυθισμένη στα στερεότυπα, στις μεγαλοστομίες, τα αβίαστα συμπεράσματα και τις κρίσεις.

Τη συζήτηση σημάδεψε η αναγωγή του έμφυλου επαναπροσδιορισμού σε μια ψυχοπαθολογική κατάσταση, βιολογικής αιτιολογικής σχέσης και σεξουαλικού προσανατολισμού. Μία κυρίαρχη γενίκευση για τη διαφορετικότητα ως παραφροσύνη και εξατομικευμένο πρόβλημα. Φυσικά καμία ανησυχία για το πώς η κοινωνία εξελίσσεται αναλύοντας επιστημονικά αλλά και κοινωνικά πλευρές της πραγματικότητας που στο παρελθόν κρύβονταν με την αποσιώπηση, την περιθωριοποίηση, το στιγματισμό και την κακοποίηση. Εκτός από το νομικό κομμάτι, οι καταστάσεις μοιάζουν επικίνδυνα ίδιες. Αυτό που έγινε με το νομοσχέδιο είναι ότι αναγνωρίστηκε η νομική υπόσταση των τρανς ατόμων, η ύπαρξη τους και ο νομικός προσδιορισμός της διαδικασίας διόρθωσης των στοιχείων ταυτότητας. Η δυνατότητα μετάβασης, επαναπροσδιορισμού υπήρχε και πριν το νομοσχέδιο, δεν ήταν κάτι απαγορευτικό. Επίσης υπήρχε και η διόρθωση των στοιχείων της ταυτότητας, αλλά με μία πολύ χρονοβόρα και ψυχοφθόρα διαδικασία που περιλάμβανε τη δικαστική οδό με  γνωμοδοτήσεις ιατρικές κ.α. Ένα σημαντικό βήμα που φανέρωσε πόσο εύκολα καταφεύγουμε στην επιστήμη, όταν κάτι δεν μπορεί να χωρέσει στο κανονιστικό πλαίσιο καταπίεσης που έχουμε αποδεχτεί.

Η ψυχολογική εξήγηση για τη διόρθωση του φύλου επιλέχθηκε για να γίνει κατανοητό κατά πόσο ένα παιδί 15 ετών είναι δυνατό να μπει σε αυτή τη διαδικασία. Είτε ήταν υποστηρικτές του νομοσχεδίου, είτε αντίθετοι, ξεκινούσε μια συζήτηση περί ψυχιατρικής. Σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπως στη Νορβηγία, για μετά την ηλικία των 16 δεν είναι προϋπόθεση καμία ιατρική γνωμάτευση, ενώ για την ηλικία από 6 ετών ως 16 χρειάζεται η απλή συγκατάθεση του ενός ή και των δύο γονιών. Στην Ελλάδα, όμως, η ψυχιατρική, ως επιστήμη, επιλέγεται ως ένας ιδιαίτερα προνομιακός χώρος αναφοράς και ο εγγυητής της αλήθειας.

Είναι εύκολο προκείμενου μια κυρίαρχη ιδεολογία να ενοποιήσει τις αντιλήψεις των μελών ενός κοινωνικού, πολιτικού, θρησκευτικού σχηματισμού να επικαλείται την επιστήμη, ιδιαίτερα την ψυχιατρική. Αλλά η παγίδα της γελοιοποίησης καραδοκεί. Αξίζει να αναφέρουμε το ιστορικό παράδειγμα ενός από τα πρώτα θεωρητικά επιστημονικά περιοδικά της «Ψυχιατρικής και Νευρολογικής Επιθεώρησις», όπου είχε περιληφθεί στον κατάλογο της Γαλλικής Εταιρείας Ιατρικού Τύπου. Το περιοδικό αυτό για να υπερασπιστεί, πάντα επιστημονικά, τον «ιερό» και «φυσικό» θεσμό της οικογένειας αρνείται την ισότητα  των φύλων, χαρακτηρίζοντας τις αντίστοιχες ιδέες ουτοπικές και αντιεπιστημονικές. Η Ψυχιατρική και Νευρολογική Επιθεώρησις, επικαλούμενη το κύρος των «επιστημονικών» γνώσεων για την ψυχολογική κατωτερότητα των γυναικών, δεν παραλείπει να τονίσει και την κοινωνική πλευρά του θέματος: οι γυναίκες πρέπει να μείνουν εκεί που βρίσκονται γιατί έτσι συμφέρει τη συνοχή της κοινωνίας και του έθνους. Οι ψυχολογικές διαφορές υποστηρίζονται με πλούσια βιβλιογραφία και με βασική παράμετρο τη σεξουαλικότητα, όπου αναφέρεται ότι η γυναίκα δεν είναι πολυγαμική από τη φύση της, δεν θέλει πολλές αλλαγές, το ερωτικό της ένστικτο «πνίγεται» από το ένστικτο της μητρότητας και εξαιτίας του χαρακτήρα της εύκολα ακολουθεί το δρόμο της εγκράτειας και της μονογαμίας.

Σήμερα οι επιστήμες, όπως και η ψυχιατρική, δεν υπηρετούν ολοκληρωτικά και απροσχημάτιστα την κυρίαρχη ιδεολογία, ωστόσο ο κάθε επιστήμονας έχει την υποκειμενική του θεώρηση, η οποία καθορίζει τον προσανατολισμό του. Σε κάθε περίπτωση υπάρχει η υποχρέωση της νομικής συνεννόησης και της νομικής υπόστασης, ύπαρξης, για παράδειγμα τα intersex άτομα συνεχίζουν να θεωρούνται νομικά ανύπαρκτα. Η ταυτότητα του φύλου είναι ένα κοινωνικό χαρακτηριστικό, μια επιλογή προσδιορισμού που δεν εξαρτάται ευθέως από το βιο-ψυχολογικό επίπεδο. Αυτό δε σημαίνει άγνοια αυτών των παραμέτρων αλλά ούτε επίσης άγνοια των ποικίλλων κοινωνικών διαφοροποιήσεων και των μηχανισμών που οδηγούν σ’ αυτές. Κι αν η μυθολογία του φύλου συνεχίζει να είναι υπαρκτή δε σημαίνει ότι μπορεί να βρίσκει κάθε φορά την επιστημονική και νομική της κάλυψη. Ίσως αργά, αλλά κάτι φαίνεται να αλλάζει.

Το εχέφρον φύλο